فرضيهء تحقق يك حكومت عادلهء انسانى در جهان از دير زمانى در انديشهء حكماء و دانشمندان وجود داشته و افلاطون آن را در جمهوريت معروف خود در تحول فلسفى عالم بشرى پنداشته است ، البته پرورش درست و دانش واقع بين پايه و مايهء اين تحول است ، اسلام نهضت خود را بر اساس خردمندى و پرورش اجتماعى بسيار دقيق و مؤثر و علم و دانش صحيح استوار كرد : 1 - پى ريزى انس و الفت بشر با يك ديگر در اجتماع نماز مقرون به يك شرائط انسانى بر اساس آرامش و تعقل و پاكى و نظافت : الف - در هر شبانه روزى پنج نوبت براى اهل يك كوى و برزن . ب - در هر هفته يك نوبت براى مردم يك بخش - در شعاع بيش از صد كيلومتر مربع - به عنوان نماز جمعه . ج - در هر سال چند نوبت براى محيط هر چه وسيعتر تا حد امكان - در اجتماع اعياد اسلامى و جشنهاى مذهبى . د - براى سراسر مردمى كه تابع مقررات اسلام باشند از هر جا و هر كس در حج . 2 - تنظيم اجتماعات بشرى در همهء مراحل با پرورش و آموزش مؤثر و ترغيب به تحصيل دانش از هر جا و هر كس و در هر حال . اين برنامهء جامع و مؤثر اسلام در محيط عرب در مدت كمى كه بيست سال بود تحولى شگرف و شگفت انگيز پديد كرد و در اواخر دوران رسالت ، امت عرب از نظر عمومى به كلى از وضع جاهليت بر كنار شدند و در شمار يك مردم متمدن و تحصيل كرده و مؤدب و پرورش يافته در آمدند و در موقع برخورد با مردم متمدن و تحصيل كردهء پارس و روم و مصر نظير به نظير امتياز خود را بر آنها محرز كردند . اگر اين وضع آموزش و پرورش عمومى اسلام در سراسر بشريت